Zakład Rybactwa Jeziorowego

Obszar badań

Zakład Rybactwa Jeziorowego prowadzi badania, które mają na celu:

- doskonalenie i upowszechnianie metod produkcji rybackiej w warunkach komercyjnego i  wędkarskiego użytkowania jezior;

- wykorzystanie gospodarki rybackiej i jako narzędzia czynnej ochrony ekosystemów  wodnych;

- zachowanie bioróżnorodności jezior i ochronę cennych gatunków ryb i raków;

- opracowanie i doskonalenie metody oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie efektów  połowów rybackich;

- badanie konsekwencji wpływu zwierząt drapieżnych, w tym kormorana, na stan ichtiofauny  jeziorowej;  

- ochronę populacji raków rodzimych i monitorowanie stanu obcych gatunków raków.

Problematyka badawcza

            W Zakładzie Rybactwa Jeziorowego prowadzone są badania efektywności odżywiania się wybranych gatunków ryb (m.in. szczupaka, okonia, płoci, uklei, tołpyg i sielawy) w środowisku naturalnym i sztucznym, co daje podstawy do oceny ich wpływu na poszczególne stopnie piramidy troficznej i stan ekologicznego jezior.

            Prowadzone są również badania efektywności zarybień różnymi gatunkami ryb przy zastosowaniu najnowszych metod znakowań materiału obsadowego i analizy uzyskanych zwrotów. Pozwala to na ocenę celowości prowadzonych zabiegów oraz rzeczywistej efektywności tarła naturalnego, co jest szczególnie istotne w przypadku gatunków o wysokich wymaganiach środowiskowych (n.p. sieja i sielawa).

            W różnych typach rybackich jezior prowadzone są połowy doświadczalne, przy użyciu zunifikowanych dla terenu Unii Europejskiej tzw. „zestawów norweskich”, których rezultaty dają podstawy do opracowania metody zobiektyzowanej oceny stanu zastanej ichtiofauny oraz oceny stanu ekologicznego jezior na podstawie składu gatunkowego ryb i ich proporcji występujących w badanych jeziorach.

            Ważnym kierunkiem badawczym jest prowadzenie obserwacji dotyczących liczebności populacji kormorana związanego z jeziorami, wielkości i składu gatunkowego jego diety oraz wpływu tego drapieżnika na ichtiofaunę i środowisko.

            W Zakładzie prowadzi się również wieloletnie obserwacje stanu populacji raków rodzimych oraz monitoruje się przebieg ekspansji obcych gatunków raków – r. sygnałowego i r. pręgowatego. Prowadzone są szkolenia z zakresu hodowli raków.

            Zakład prowadzi również doradztwo z zakresu szeroko rozumianego rybactwa jeziorowego oraz wykonuje ekspertyzy i opinie z tego zakresu.

Realizowane projekty

• „Rozwój i wadalizacja metod zintegrowanej oceny stanu ekologicznego rzek i jezior na potrzeby planów gospodarowania wodami w dorzeczu”.
• „Ocena potrzeb i priorytetów wdrażania ciągłości morfologicznej rzek na obszarze dorzeczy w kontekście wymagań osiągnięcia dobrego stanu i potencjału ekologicznego JCWP”.
• Projekt badawczy wykonywany na zlecenie GIOŚ (2011-2013): „Badania ichtiofauny w latach 2010-2012 dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód wraz z udziałem w europejskim ćwiczeniu interkalibracyjnym – jeziora”.
• Projekt badawczy wykonywany na zlecenie GIOŚ (2011-2012): „Badania ichtiofauny w latach 2010-2012 dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód wraz z udziałem w europejskim ćwiczeniu interkalibracyjnym – rzeki”.
• Projekt badawczy wykonany na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (2011-2015): „Monitoring efektów wdrażania „Planu gospodarowania zasobami węgorza w Polsce” realizowany w ramach ogólnoświatowego projektu odbudowy i ochrony węgorza europejskiego Anguilla anguilla (L.) ”

Wykaz ważniejszych prac naukowych:

1. Białokoz W., Krzywosz T. 1986, 1991, 2000 - Współautorstwo monografii „Ryby słodkowodne Polski”, Ed. M. Brylińska, PWN Warszawa.
2. Białokoz W. 1990 - Evaluation of the intensity and efficiency of bleak - Alburnus alburnus (L.) - feeding in Tajty Lake, Masurian Lakeland, Poland. Comparative analisis of methods. Ekol. pol., 38, 2, s. 163-183.
3. Białokoz W. 1997 - Intensywność i efektywność odżywiania się wybranych gatunków ryb. Arch. Ryb. Pol., 5, suppl. 3, s. 36.
4. Białokoz W. 2008 – Ocena stanu ekosystemów i kierunki ochrony ekosystemów jeziornych. W: (Red.) W. Białokoz i Ł. Chybowski. Jeziora Puszczy Boreckiej - stan ekosystemów i kierunki ochrony. Wyd. IRS, Olsztyn: 87-90.
5. Białokoz W., Chybowski Ł. 1997 - Ichtiofauna systemu rzeczno-jeziornego Czarnej Hańczy. W: Zintegrowany monitoring środowiska przyrodniczego, Stacja Bazowa Wigry. Ed. L. Krzysztofiak, PIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Warszawa, s. 123-130.
6. Białokoz W., Chybowski Ł. 2011 - Ichtiofauna. W: Ocena stanu ekologicznego wód zlewni rzeki Wel - Jeziora. Ed. H. Soszka, Wyd. IRS, Olsztyn: 217-234.
7. Białokoz W., Chybowski Ł., Hutorowicz A., Zdanowski B. 2004 – Zasoby przyrody i zasady ochrony jezior. W. Ekosystemy wodne Parku Narodowego „Bory Tucholskie”, Ed. B. Zdanowski, A. Hutorowicz, W. Białokoz, Wyd. IRS, Olsztyn: 243-259.
8. Białokoz W., Chybowski Ł., Krzywosz T. 1996 - Ginące gatunki raków w województwie suwalskim. Zoologica Poloniae, 41, suppl., s. 87-91.
9. Białokoz W., Chybowski Ł., Krzywosz T. 1996 - Ginące gatunki raków w województwie suwalskim. Zoologica Poloniae, 41, suppl., s. 87-91.

10.  Białokoz W., Chybowski Ł., Krzywosz T., 1999 - Ochrona ichtiofauny w wodach Wigierskiego Parku Narodowego. W: Funkcjonowanie i ochrona ekosystemów wodnych na obszarach chronionych. Ed. B. Zdanowski, M. Kamiński, A. Martyniak, Wyd. IRS, ss. 557-562.

11.  Białokoz W., Chybowski Ł., Zdanowski B., Wołos A. 2008 - Opracowanie i przetestowanie dla warunków polskich metody oceny stanu ekologicznego jezior w oparciu o badania ryb. Materiały IRS i GIOS, ss. 82.

12.  Białokoz W., Krzywosz T. 1981 - Feeding intensity of silver carp (Hypophthalmichthys molitrix Val.) from Paproteckie Lake in the annual cycle. Ekol. pol. 29, 1, s. 53-61.

13.  Brylińska M., Chybowski Ł., Boguszewski A. 2002 – Reproductive biology of burbot, Lota lota lota, in Lake Hańcza Poland. Folia Zool. – 51(2): 141-148.

14.  Chybowski Ł. 2000 – Sumik afrykański, klarias Clarias gariepinus (Burchell, 1822). W Ed. Brylińska M. Ryby słodkowodne Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, 360-362.

15.  Chybowski Ł. 2007 - Morphometrics, fecundity, density, and feeding intensity of the spinycheek crayfish Orconectes limosus (Raf.) in natural conditions - Arch. Ryb. Pol. 15, 3: 175-241.

16.  Chybowski Ł., Białokoz W., Krzywosz T. 1994 - Troć jeziorowa w wodach Suwalszczyzny. W: Aktualne problemy rybactwa jeziorowego, s. 141-149 - Wydawnictwo IRS, Olsztyn.

17.  Chybowski Ł., Białokoz W., Krzywosz T. 2005 – Ryby (Pisces) i raki (Decapoda) jeziora Oświn. W „Jezioro Oświn i okolice”. Ed. Gromadzki M. i Wiśniewski J. R. Bogucki Wydawnictwo Naukowe. Poznań 2005. 165-182.

18.  Chybowski Ł., Juchno D. 2002 - Histological analysis of the annual cycle of gonad development in the male spiny-cheek crayfish Orconectes limosus Rafinesque, 1817 (Crustacea, Decapoda). Arch. Ryb. Pol. 10, 2: 241-253.

19.  Juchno D., Chybowski Ł. 2003 - Histological analysis of gonad development in female spiny-cheek crayfish Orconectes limosus Raf. Arch. Pol. Fish. Vol. 11, Fasc 1: 69-78.

20.  Zdanowski B., Hutorowicz A., Tunowski J., Świątecki A., Olejnik G., Krzywosz T., Białokoz W., Chybowski Ł., Krzywosz W., Błocka B., Hutorowicz J., Robak A., Prusik S., Koprowska L., Ciemiński J., Węgleńska T., Lewandowski K and Jurkiewicz-Karnkowska E. 1999 – Ecological effects of long-term pressure of phytophagous and seston-feeding fish on the structure and functioning of the shallow Lake Warniak (Mazurian Lakeland, Poland). Acta Hydrobiol., 41 (1999), Suppl. 6, 29-47.

21.  Krzywosz T., Krzywosz W. 2001- Preliminary obserwations of an american crayfish Pacifastacus leniusculus (Dana) population at a new site in the Mazurian Lake District – Archives of Poland Fisheries, 9: 273-278.

22.  Krzywosz T., Krzywosz W. 2002- Obserwations of the signal crayfish Pacifastacus leniusculus (Dana) in alake in the eastern Suwałki Lake District - Archives of Poland Fisheries, 10: 255-267.

23.  Krzywosz T., Białokoz W., Chybowski Ł. 2008  - Raki jeziora Hańcza. W: Środowisko i ichtiofauna jeziora Hańcza – red. J. Kozłowski, P. Poczeczyński, B. Zdanowski. Wyd. IRS, Olsztyn: 115-119.

24.  Krzywosz T., Traczuk P., Ulikowski D. 2009 – The impact of raised water lever on a winter anoxia lake on the population narrow-clawed Astacus leptodactylus (Esch.). Arch. Pol. Fish. 17(2): 85-88.

25.  Krzywosz T., Traczuk P. 2010 – Wpływ kormorana czarnego na jeziora w rejonie Mazur. W: M. Mickiewicz (red.) Zrównoważone korzystanie z zasobów rybackich na tle ich stanu w  2009 r. Wyd. IRS, Olsztyn: 133-142.

26. Krzywosz T., Traczuk P. 2011- Impact of the cormorant and angining catches on ichtiological biodiversity of lakes. W: (red. M. Jakun, G. Furgała-Selezniow, M. Woźniak, A. Wiśniewska)  Water biodiversity assessment and protection. Wyd. University of Warmia and Mazury in Olsztyn: 155-164.

Opracowania o charakterze aplikacyjnym:

• Plany ochrony ekosystemów wodnych Wigierskiego Parku Narodowego, Biebrzańskiego Parku Narodowego, Parku Narodowego Borów Tucholskich i Narwiańskiego Parku Narodowego;
• Plany ochrony ekosystemów wodnych rezerwatów przyrody jezior: Hańcza, Dobskie, Pogubie Wielkie, Nidzkie i Kolno;
• Analizy ichtiofauny i wytyczne prowadzenia gospodarki rybackiej do planów ochrony rezerwatów przyrody jezior: Hańcza, Dobskie, Pogubie Wielkie, Nidzkie i Kolno;
• Programy restrukturyzacji zakładów wchodzących w skład Gospodarstw Rybackich Zasobu Skarbu Państwa;
• Projekt badawczy wykonany na zlecenie GIOŚ (2006-2008): „Opracowanie i testowanie Jeziorowego Indeksu Rybnego (LFI) do oceny stanu ekologicznego jezior Polski”;
• Polsko-norweski projekt badawczy (2008-2010): „Development and validation methods for integrated assessment of ecological status of rivers and lakes to suport river basin management plans” (Rozwój i walidacja metod zintegrowanej oceny stanu ekologicznego rzek i jezior na potrzeby planów gospodarowania wodami w dorzeczu).